بازخوانی مؤلفه‌های رهبری دانش و بررسی وضعیت آن در گروه‌های آموزشی: مورد مطالعه دانشگاه فردوسی مشهد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار گروه مدیریت آموزشی و توسعه منابع انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد

3 استاد گروه مدیریت آموزشی و توسعه منابع انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

هدف اصلی از اجرای این پژوهش، بازخوانی مؤلفه‌های رهبری دانش و بررسی وضعیت گروه‌های آموزشی بر مبنای آن بود. برای دست‌یابی به این هدف، از روش پژوهش اسنادی و موردی بهره گرفته شد. نخست، مهم‌ترین مؤلفه‌های رهبری دانش با تحلیل محتوای آثار علمی معتبر در ادبیات پژوهش شناسایی و استخراج شدند سپس، با رجوع به تجارب زیسته پانزده تن از مدیران گروه‌های آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد به‌عنوان مطلعان کلیدی که به شیوه نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند، وضعیت موجود رهبری دانش مورد بررسی قرار گرفت. تحلیل نتایج به دست آمده از مصاحبه‌هانشان داد که میانجی‌گری در حل تعارض، ایجاد جو اعتماد، دانش‌افزایی اعضای گروه، ایجاد فرصت‌های یادگیری، جهت‌گیری قانونی گروه، تصمیم‌گیری مشارکتی، رعایت احترام، تعاملات فراسازمانی، رویکرد میان‌رشته‌ای و استادان جوان منشأ تغییر از مقوله‌های معطوف به رهبری دانش در گروه‌های آموزشی مورد مطالعه به شمار می‌روند. به‌طور کلی، شواهد به دست آمده از وجود شکاف بین وضعیت موجود و مطلوب رهبری دانش در گروه‌های آموزشی حکایت دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studying Knowledge Leadership at Departments of Ferdowsi University of Mashhad

نویسندگان [English]

  • Sedighe Sadat Ghayumi 1
  • Rezvan Hosseingholizadeh 2
  • Mohammadreza Ahanchian 3
چکیده [English]

The purpose of this study was, at first, to review the components of knowledge leadership and then to investigate the status quo with regards to these components at the departments of Ferdowsi University of Mashhad, Iran. In doing so, case study research method was used. From a total of 54 department heads, 15 were selected as key informants through purposive sampling technique. Semi-structured interviews were conducted with the selected participants. At first, the major components of knowledge leadership were identified and extracted by systematic review. These components include learning leadership, change leadership, collaboration, coaching, knowledge sharing, shared outlook, knowledge development, network collaboration, creative problem-solving, conflict management and trust-building. Second, analyzing the status quo of knowledge leadership at departments indicated that mediation in conflict resolution, atmosphere of trust, knowledge acquisition, creating learning opportunities, lawful orientation of the department, collaborative decision-making, respecting others, inter-organizational interactions, interdisciplinary approach and young faculty members are considered as categories related to knowledge leadership at the departments under study. Overall, results revealed that there is a big gap between the status quo of knowledge leadership at departments and the ideal situation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Knowledge Management
  • Knowledge Leadership
  • Higher Education
  • Departments at the Ferdowsi University of Mashhad
  • Learning leadership
آهنچیان، محمدرضا؛ و بابادی، امین (1392). تهیه و اعتباریابی پرسشنامه ارزیابی عملکرد مدیران گروه‌های آموزشی دانشگاه: کاربرد روش آمیخته در عمل. پژوهش‌های آموزش و یادگیری، ۳، ۱۴۷-۱۶۲
آهنچیان، محمدرضا؛ بابادی، امین؛ و قائدی، یحیی (1391). بررسی تطبیقی ادراک نقش و محورهای عملکرد مدیران گروه‌های آموزشی در دو دانشگاه علوم پزشکی و فردوسی مشهد. مطالعات اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی، 1 (2)، 9 – 30.
اردلان، محمدرضا؛ اسکندری، اصغر؛ وگیلانی، مریم (1391). رهبری دانش، هوش سازمانی و اثربخشی سازمانی. مطالعات مدیریت راهبردی، 12، 71-‎ 100.
ترشیزی فاروجی، هادی؛ زیرک، مهدی؛ مؤمنی مهمویی، حسین؛ حسین‌زاده، علی (1398). طراحی و تبیین مدل رهبری توزیعی درنظام آموزش عالی (مطالعه: دانشگاه فردوسی مشهد). فصلنامه رهبری و مدیریت آموزشی، 13(2)، 43-67.
عابدیان اول، اکرم (1390). طراحی مدل شایستگی مدیران گروه‌های آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.
غفرانی، محمدباقر (1382). مسائل ساختاری نظام آموزش عالی ایران و راه‌های برون‌رفت از آن در برنامه پنجم. مجلس و پژوهش، 10(41)، 73- 100.
قنبری، سیروس؛ و اسکندری، اصغر(1391). بررسی رابطه بین رهبری دانش با مدیریت سرمایه فکری. فصلنامه مدیریت دولتی، 4(12). 89-112.
گال، مردیت؛ بورگ، والتر و گال، جویس (2007). روش‌های تحقیق کمی و کیفی درعلوم تربیتی و روان‌شناسی؛ ترجمه احمدرضا نصر و دیگران (1391). تهران: سمت.
نادی، مجتبی؛ آهنچیان، محمدرضا؛ و نوغانی دخت بهمنی، محسن (1396). مطالعه کیفی وضعیت تیم‌سازی و کارتیمی در دانشگاه‌های دولتی ایران. مطالعات رفتار سازمانی، 6(1)، 81-120.
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (1394). آیین‌نامه سازمان‌دهی و تشکیلات دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش‌عالی و پژوهشی.
 
Amidon, D. M., & Macnamara, D. (2004). The 7 C’s of knowledge leadership: Innovating our future in Handbook on Knowledge Management 1(pp. 539-551). Springer Berlin Heidelberg.
Bildstein, I., Gueldenberg, S., & Tjitra, H. (2012). Effective leadership of knowledge workers: results of an intercultural business study. Management Research Review, 36(8), 788-804.
Bozdoan, T. (2013). A Research on Knowledge Leadership Characteristics in Accounting Department Managers in Turkey. International Journal of Business & Social Science4(14).
Braun, S., Peus, C., Frey, D., & Knipfer, K. (2016). Leadership in academia: Individual and collective approaches to the quest for creativity and innovation. In Leadership lessons from compelling contexts (pp. 349-365). Emerald Group Publishing Limited.
Carmeli, A., Gelbard, R., & Reiter‐Palmon, R. (2013). Leadership, creative problem‐solving capacity, and creative performance: The importance of knowledge sharing. Human Resource Management52(1), 95-121.
Cavaleri, S., Seivert, S., & Lee, L. W. (2005). Knowledge leadership: The art and science of the knowledge-based organization. Routledge.
Chuang, C. H., Jackson, S. E., & Jiang, Y. (2016). Can knowledge-intensive teamwork be managed? Examining the roles of HRM systems, leadership, and tacit knowledge. Journal of management42(2), 524-554.
Donate, M. J., & de Pablo, J. D. S. (2015). The role of knowledge-oriented leadership in knowledge management practices and innovation. Journal of Business Research68(2), 360-370.
Fullwood, R., Rowley, J., & Delbridge, R. (2013). Knowledge sharing amongst academics in UK universities. Journal of Knowledge Management17(1), 123-136.
Garrity, R. (2010). Future leaders: putting learning and knowledge to work. On the horizon18(3), 266-278.
Gentle, P., & Clifton, L. (2017). How do leadership development help universities become learning organisations? The Learning Organization24(5).
Johnson, A. D. (2016). Principal Perceptions of the Effectiveness of University Educational Leadership Preparation and Professional Learning. International Journal of Educational Leadership Preparation, 11(1), n1.
Kok, J. A. (2003). Role of leadership in the management of corporate knowledge. South African journal of information management, 5(3).
 Lakshman, C. (2007). Organizational knowledge leadership: a grounded theory approach. Leadership & Organization Development Journal28(1), 51-75.
Lakshman, C. (2009). Organizational knowledge leadership: An empirical examination of knowledge management by top executive leaders. Leadership & Organization Development Journal30(4), 338-364.
Mabey, C., Kulich, C., & Lorenzi-Cioldi, F. (2012). Knowledge leadership in global scientific research. The International Journal of Human Resource Management23(12), 2450-2467.
Mas-Machuca, M. (2014). The role of Leadership: the challenge of Knowledge Management and Learning in Knowledge-Intensive Organizations. International Journal of Educational Leadership and Management2(1), 97-116.
Normore, A. H., & Brooks, J. S. (2014). The Department Chair: A Conundrum of Educational Leadership versus Educational Management. In Pathways to excellence: Developing and cultivating leaders for the classroom and beyond (pp. 3-19). Emerald Group Publishing Limited.
Normore, A. H., & Jean-Marie, G. (2010). Development and preparation of leaders of learning and learners of leadership. In Global perspectives on educational leadership reform: The development and preparation of leaders of learning and learners of leadership (pp. 105-121). Emerald Group Publishing Limited.
Ribiere, V. M., & Sitar, A. S. (2003). Critical role of leadership in nurturing a knowledge-supporting culture. Knowledge Management Research & Practice1(1), 39-48.
Riley, T. A., & Russell, C. (2013). Leadership in higher education examining professional development needs for department chairs. Review of Higher Education & Self-Learning, 6(21).
 Sart, G. (2014). The new leadership model of university management for innovation and entrepreneurship. Eurasian Journal of Educational Research, 57, 73-90.
Siadat, S. A., Hoveida, R., Abbaszadeh, M., & Moghtadaie, L. (2012). Knowledge creation in universities and some related factors. Journal of Management Development, 31(8), 845-872.
Singh, S. K. (2008). Role of leadership in knowledge management: a study. Journal of Knowledge Management, 12(4), 3-15.
 Skyrme, D. J. (2000). Developing a knowledge strategy: from management to leadership. Knowledge management: Classic & Contemporary Works, 61-83.
Srivastava, A., Bartol, K. M., & Locke, E. A. (2006). Empowering leadership in management teams: Effects on knowledge sharing, efficacy, and performance. Academy of Management Journal49(6), 1239-1251.
Viitala, R. (2004). Towards knowledge leadership. Leadership & Organization Development Journal25(6), 528-544.
Von Krogh, G., Nonaka, I., & Rechsteiner, L. (2012). Leadership in organizational knowledge creation: a review and framework. Journal of Management Studies49(1), 240-277.
Williams, P. (2012). The role of leadership in learning and knowledge for integration. Journal of Integrated Care, 20(3), 164-174.
Wolverton, M., Ackerman, R., & Holt, S. (2005). Preparing for leadership: What academic department chairs need to know. Journal of Higher Education Policy & Management27(2), 227-238.
Yang, L. R., Huang, C. F., & Hsu, T. J. (2014). Knowledge leadership to improve project and organizational performance. International Journal of Project Management32(1), 40-53.
Zhang, L., & Cheng, J. (2015). Effect of knowledge leadership on knowledge sharing in engineering project design teams: the role of social capital. Project Management Journal46(5), 111-124.