تبیین نقش مؤلفه‌های برنامة درسی پنهان آموزش عالی در بازتولید سرمایه‌های فرهنگی- اجتماعی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شاهد

2 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم‌ و تربیت دانشگاه پیام نور ته

3 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی درسی دانشگاه کاشان

4 دانشجوی دکتری فلسفة تعلیم‌ و تربیت دانشکدۀ روان‏شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران

چکیده

مقاله حاضر، نقش مؤلفه‌های برنامۀ درسی پنهان آموزش عالی بر بازتولید فرهنگی- اجتماعی را تبیین نموده است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و از استنتاج مبتنی بر تحلیل مفاهیم و مفهوم‌پردازی مجدد نتایج پژوهش‌های پیشین، استفاده‌شده است. یافته‌ها نشان داد که نظریه بازتولید فرهنگی- اجتماعی، با مفهوم سرمایه فرهنگی و اجتماعی پیوند بسیار نزدیکی دارد. در این راستا، مؤلفه‌های برنامة درسی پنهان نظام‌ آموزش عالی (استاد، دانشجو، برنامة درسی، روش تدریس، ارزشیابی، قوانین ‌و مقررات و محیط فیزیکی دانشگاه) بازتولید طبقات اجتماعی بالا و پایین را در قالب برخورداری و محرومیت از فرصت‌ها و امکانات آموزشی دانشگاهی به نحو مثبت و منفی در پی‌دارند. تبلور عینی این رخداد، متأثر از مؤلفه‌های برنامۀ درسی پنهان آموزش عالی، در تعدادی از استنادهای پژوهشی و نیز بحث فرصت‌های آموزشی در نظام آموزش عالی، محسوس است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the Role of the Hidden Factors of Higher Education Curriculum in Socio- Cultural Capital Reproduction

نویسندگان [English]

  • Mehdi Sobhaninejad 1
  • Najmeh Ahmadabadi Arani 2
  • Samad Mohammadi 3
  • Azad Mohammadi 4
چکیده [English]

The role of the hidden factors of High education curriculum in socio-cultural reproduction has been explained in the present article. An Analytical–descriptive method has been used here and the conclusion is based on the conceptual analysis and the reconceptualization of the prior studies which  has been used. The findings showed that there is a very close link between the theory of socio cultural reproduction and the concept of social and cultural capital. Then, the hidden factors of high education curriculum are (master, student, curriculum, teaching method, evaluation, rules and provisions and physical environment of the universities) followed by the reproduction of upper and lower social classes in the frameworks of being advantaged and disadvantaged negatively and positively from the educational opportunities and facilities of the universities. Objective crystallization of this happening which is under the effect of the hidden factors of high education curriculum is significant in some of the research documents as well as the issues of educational opportunities in the high education system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • high education
  • cultural reproduction
  • covert curriculum
  • Cultural Capital
  • educational inequality

امینی، محمد (۱۳۹۱). تبیین برنامة درسی چندفرهنگی و چگونگی اجرای آن در نظام برنامه­ریزی درسی ایران. فصلنامۀ­ مطالعات برنامة درسی، 7 (۲۶): ۱۱- ۳۲.

ایزدی، صمد؛ شارع‌پور، محمود و قربانی قهرمانی، راضیه (۱۳۸۸). بررسی نقش برنامۀ درسی پنهان در ایجاد نگرش به اقتدار، تقویت هویت ملی و جهانی‌شدن (مورد مطالعه: دانش‌آموزان مدارس متوسطه). فصلنامۀ مطالعات ملی، 10 (۳): ۱۰۹-۱۳۶.

بیان‌فر، فاطمه و همکاران (۱۳۸۹). تبیین اثر برنامة درس پنهان مدارس بر بازده عاطفی یادگیری در دانش‌آموزان دوره راهنمایی به‌منظور ارائه مدل. فصلنامۀ مطالعات برنامة درسی، 5 (۱۷): 57 – 85.

تقوایی یزدلی، زهرا (۱۳۹۲). تحلیل وضعیت برنامۀ درسی پنهان دانشگاه علوم پزشکی و دانشگاه کاشان و ارتباط آن با میزان هوش هیجانی دانشجویان. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه کاشان.

جلالی، محمدرضا (۱۳۸۶). تحلیل رابطه نابرابری‌های طبقاتی و نابرابری‌های آموزشی با تأکید بر نقش متغیرهای واسطه‌ای، فصلنامۀ تعلیم‌ و تربیت، 23 (۹۱): ۱۵-۵۴.

 حائری‌زاده، سیدعلی و همکاران (۱۳۸۸). بررسی تأثیر روابط اجتماعی استاد دانشجو بر موفقیت تحصیلی دانشجویان. مجله علوم اجتماعی (دانشگاه فردوسی مشهد)، ۱۳: ۲۷-۵۲.

روشنایی، مهرناز (۱۳۸۹). تأثیر عوامل فردی و خانوادگی بر سازگاری دانشجویان با محیط دانشگاه، فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، ۵۵: ۱۹-۴۳.

سبحانی‌نژاد، مهدی و منافی شرف‌آباد، کاظم (۱۳۹۰). جامعه‌شناسی آموزش ‌و پرورش (مبانی، رویکردها و... )، تهران: انتشارات یسطرون.

سیلور، جی.؛ گالن، الکساندر؛ ویلیام ام. و لوئیس، آرتور جی. (۱۳۷۸). برنامه‌ریزی درسی برای آموزش و یادگیری بهتر؛ ترجمۀ غلامرضا خوی‌نژاد، مشهد: به نشر.

شارع‌پور، محمود (۱۳۸۶). جامعه‌شناسی آموزش‌  و پرورش. تهران: انتشارات سمت.

صفایی موحد، سعید و باوفا، داوود (۱۳۹۲). پیش­بینی انگیزه پیشرفت تحصیلی بر اساس هوش هیجانی دانش­آموزان. فصلنامۀ پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، ۱۰: 75 – 95.

عراقیه، علیرضا و همکاران (۱۳۸۸). تلفیق راهبردهای مناسب برای تدوین برنامۀ درسی چندفرهنگی. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 2 (۱): ۱۴۹-۱۶۵.

علیخانی، محمدحسین و مهرمحمدی، محمود (۱۳۸۴). بررسی پیامدهای قصد نشده (برنامۀ درسی پنهان) محیط اجتماعی مدارس دوره متوسطه شهر اصفهان و ارائه راهکارهایی برای کاهش پیامدهای منفی آن. فصلنامۀ دانشور رفتار، ۱۲ (۱۲): 39 -۴۸.

فتحی واجارگاه، کوروش و بزرگ، حمیده (۱۳۹۱). شناسایی برنامة درسی پنهان ناشی از محیط فیزیکی دانشگاه. دو فصلنامۀ مطالعات برنامة درسی آموزش عالی، ۵: ۲۶-۴۸.

فتحی واجارگاه، کورش و واحد چوکده، سکینه (۱۳۸۵). شناسایی آسیب‌های تربیت شهروندی در برنامة درسی پنهان: نظام آموزش متوسطه نظری از دیدگاه معلمان زن شهر تهران و ارائه راهکارهایی برای بهبود وضعیت آن. فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، 5 (17): 93 – ۱۳۲.

فراستخواه، مقصود (۱۳۸۷). بررسی وضع موجود و مطلوب ارزیابی نظام علمی با تأکید بر بخش آموزش عالی. فصلنامۀ علمی-پژوهشی سیاست علم و فناوری، 1 (2): ۴۳-۵۸.

قاسمی، فرشید و مرزوقی، رحمت‌اله (۱۳۸۷). برنامة درسی پنهان در رهگذر جهانی‌شدن و بومی ماندن. هشتمین همایش سالیانه انجمن مطالعات برنامة درسی ایران. بابلسر: دانشگاه مازندران.

قانعی ­راد، محمدامین (۱۳۸۹). نقش تعاملات دانشجویان و اساتید در تکوین سرمایه اجتماعی دانشگاهی. مجله جامعه‌شناسی، ۱: ۳-۲۹.

قورچیان، نادرقلی (۱۳۷۴). تحلیلی از برنامة درسی مستمر، بحثی نو در ابعاد ناشناخته آموزشی. تهران: فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، ۵: 27 - 70.

کاظمی، صدیقه و مهرام، بهروز (۱۳۸۹). کاوشی در عملکرد مدیریت آموزشی به‌عنوان مؤلفه‌ای از برنامة درسی پنهان در تربیت ارزشی دانش­آموزان. فصلنامۀ مطالعات برنامۀ درسی،  ۵(۱۷): ۱۲۹- ۱۵۲.

کریمی، فاطمه (۱۳۹۱). برنامۀ درسی پنهان با تأکید بر تربیت اجتماعی. فصلنامۀراهبردهایآموزش، ۵: 125 – ۱۳۰.

لواسانی، غلامعلی و درانی، کمال (۱۳۸۳). رابطه پیشرفت تحصیلی با ویژگی‌های فردی و خانوادگی دانشجویان کارشناسی دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران. مجله روان‌شناسی و علوم تربیتی، ۳۴ (۲): ۱-۲۲.

معروفی، یحیی؛ کیامنش، علیرضا؛ مهرمحمدی، محمود و علی‌عسگری، مجید (۱۳۸۶). ارزشیابی کیفیت تدریس در آموزش عالی: بررسی برخی دیدگاه‌ها، فصلنامۀمطالعات برنامة درسی، 1 (5): ۸۱-۱۱۲.

مهرام، بهروز و فرخ‌زاده، محمدحسن (۱۳۸۸). نقش مدرس به‌عنوان مؤلفه‌ای از برنامۀ درسی در نیل به کارآفرینی (مطالعه موردی نظام آموزش علمی-کاربردی جهاد کشاورزی خراسان رضوی). پژوهشنامه مطالعات روانشناسی تربیتی، ۹: ۹۵-۱۱۲.

مهرام، بهروز؛ ساکی، پرویز؛ مسعود، اکبر و مهرمحمدی، محمود (۱۳۸۵). نقش مؤلفه‌های برنامۀ درسی پنهان در هویت علمی دانشجویان (مطالعه موردی دانشگاه فردوسی مشهد). فصلنامۀ مطالعات برنامة درسی. ۳: 3 – ۲۹.

مهرمحمدی، محمود (۱۳۸۷). برنامۀ درسی (نظرگاه‌ها، رویکردها و چشم‌اندازها). تهران: انتشارات سمت.

نوروززاده، رضا؛ فتحی واجارگاه، کوروش و کیذوری، امیرحسین (۱۳۸۸). تحلیل محتوایی اسناد فرادستی و معین به‌منظور استنتاج سیاست‌ برنامه‌های توسعه پنجم آموزش عالی. تحقیقات و فناوری، فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌ریزی درسی در آموزش عالی، ۵۳: ۲۹-۵۰.

 

Ahola, S. (2000). Hidden Curriculum in higher education: Something tofear for or comply to? Research Unit for the sociology for education -.Universityof Turku.

Apple, Micheal (1995). Education and Power. New York: Routledge.

Ausbrooks, Ruby (2000) what is school’s Hidden curriculum teaching your child, http://www.parentigteens.com/ curriculum shtm1.

Fisher Michael, R. (2000). Underlining the hidden curriculum in conflict and pace education: further toward a critical conflict education and “conflict” pedagogy. Technical paper. 10: 1-20.

Greenwood, G. E.; Bridges, C. M.; Ware, W. B. & McLean, J. E. (1974). Student Evaluation of College Teaching Behaviors instrument. Journal of Educational Measurement, 11: 141- 143.

Margolis, Eric [Editor] (2001). The hidden curriculum in higher education, NewYork, London: Routledge.

McFadden, M. G. & Walker, J. C. (1997). Resistance theory, in L. J. saha (Ed), International Encycloedia of the sociology of educatin, Oxford: pergamon.

Oliverez, p. M. & Tierney, W. G. (2005). Show us The Money Low income students Families and finanicial Aid, centre for Higer Ed vcation policy Analysis.

Townsend, Barbara (1995). Is there a Hidden Curriculum in Higher Education Doctoral Programs? Paper presented at the Annual Meeting of the Association for the Study of Higher Education. November 2-5, 1995.

Wentzel, k. R. (2003). Sociometric Status and adiastment in middle School: Alongitudinal Study. Journal of Ealrly Adolescence, 23 (1): 5-24.

Adams, M. (1992). Academic culture; The Hidden curriculum. New Direction for Teaching and Learning, 49. [Online].