نگاهی میان‌رشته‌ای به برنامه‌ریزی استراتژیک آموزش عالی با محوریت برنامه درسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه شیراز

2 استادیار دانشگاه شیراز

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی برنامه‌­ریزی استراتژیک و فرایندهای آن در آموزش عالی با تمرکز بر برنامه‌­های درسی آموزش عالی به‌صورت میان‌رشته‌ای اجرا شد. در این رابطه با رویکرد توصیفی – تحلیلی و بر اساس پژوهش‌های انجام گرفته در این زمینه و تعمق بر مفاهیم و متون علمی، با هدف جهت‌دهی به پژوهش­‌های آینده، چهارچوب مفهومی ارائه شد. با توجه به ماهیت کیفی پژوهش، داده‌­ها در این روش به‌صورت باز و با استفاده از روش فرایند چرخه‌ای تحلیل گردآوری شد. نتایج به دست آمده نشان داد چرخه ترسیمی برنامه‌­ریزی استراتژیک برنامه درسی‌محور به‌طور مستمر به‌گونه‌ای متعامل از مطلوبیت راهبردی، تحلیل راهبردی و راه‌یابی راهبردی در عرصه محیط آموزش عالی و در سطحی گسترده‌­تر، محیط کلان در ابعاد و عناصر مختلف مورد توجه است. به عبارتی، توجه به برنامه­‌های درسی آموزش عالی بر اساس پویایی‌­های محیطی و با ترسیم مأموریت و چشم‌انداز مناسب، ضمن توجه به تهدیدها و فرصت‌های پیش رو ضرورت برنامه­‌ریزی مناسب برای اجرای استراتژی مورد نظر را محقق می‌کند. تحقق چنین مهمی، پاسخگویی متناسب با مقتضیات محیطی، خلق و توسعه دانش، انسجام و رشد مناسب در جهت اثربخشی برنامه‌های درسی متناسب با پویایی‌­ها و قابلیت­‌های محیطی را فراهم می‌­سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Interdisciplinary Approach to Higher Education Strategic Planning based on Curriculum

نویسندگان [English]

  • Jafar Torkzadeh 1
  • Fahimeh Keshavarzi 2
چکیده [English]

This research attempted to investigate the strategic planning and its processes in higher education, focusing on higher education curricula in the format of interdisciplinary fields. In this regard, a descriptive-analytical approach was adopted in order to examine the researches carried out in this field, consider scientific concepts and texts, orient future researches and provide a conceptual framework therein. Given the qualitative nature of the research, it was tried to collect data openly through Analytic Network Process. The results showed that the curriculum-based strategic planning cycle was continually and interactively intermingled with the strategic desirability, strategic analysis and strategic orientation in higher education and in macro environment in different dimensions and elements at a wider level. In other words, paying due attention to curricula in higher education in terms of environmental dynamics through mapping appropriate mission and prospect paves the way for addressing the threats and opportunities ahead and provides the necessary planning requirements for the implementation of the desired strategy. The realization of such an important issue leads to accountability tailored to the environmental requirements, creation and development of knowledge, coherence and proper development of the effectiveness of curricula appropriate to the environmental dynamics and capabilities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Strategic planning
  • Higher Education
  • Curriculum
  • interdisciplinary studies

انصاری، مریم؛ رحیمی، علیرضا؛ یارمحمدیان، محمدحسین و یعقوبی، مریم (1388). تحلیل استراتژیک درونی و بیرونی دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان. مجله مدیریت، 12 (36)، 33-38.

برایسون، جان. ام. (۱۳۸۱). برنامه‌ریزی استراتژیک برای سازمان‌های دولتی و غیرانتفاعی؛ ترجمه عباس منوریان. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.

پارسا، عبدالله (1386). بررسی نگرش و تمایلات رفتاری معلمان در مورد پیشبرد برنامه­های جدید درسی. مطالعات برنامه درسی، 1 (4)، 103- 138.

ترک­زاده، جعفر (1387). کارگاه جهت­گیری راهبردی آموزش دانشگاه شیراز. معاونت آموزشی دانشگاه شیراز، دفتر برنامه‌ریزی و توسعه آموزشی.

ترک­زاده، جعفر (1388). روش پژوهش فرایند چرخه­ای تحلیل، روشی برای گردآوری و استنتاج از داده­های کیفی پر بعد در مسیر توسعه دانش مدیریت اسلامی. روش‌شناسی علوم انسانی، 15 (61)، 123 – 142.

ترک­زاده، جعفر و احمدوند، علی‌محمد (1388). الگوی کاربردی هدایت راهبردی نظام اطلاعات دانشگاه. نامه آموزش عالی، 2 (6)، 121- 140.

خوبیاری، علی‌اکبر (1389). امکان‌سنجی برنامه­ریزی استراتژیک در آموزش متوسطه اصفهان و شیراز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد برنامه­ریزی آموزشی، دانشگاه اصفهان.

سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی (1382).

سند جامع نظام فناوری اطلاعات کشور، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (1386).

سند تحول راهبردی علم و فناوری، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (1388).

سند نقشه جامع علمی کشور (1389). مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی.

سلطانی، اصغر؛ شریف، مصطفی و رکنی­زاده، رسول (1389). بررسی دیدگاه اعضای هیئت علمی در خصوص برنامه درسی آموزش علوم مبتنی بر ویژگی­های ماهیت علم. پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی، 56 (56)، 1-17.

شجاعی، محمدرضا؛ ابراهیمی، محمدرضا و سلیلی، سروناز (1392). چارچوبی تلفیقی برای تدوین استراتژی در مؤسسه­ آموزش عالی آزاد راشد. پژوهشنامه­ مدیریت اجرایی، 5 (9)، 59-81.

فتحی‌واجارگاه، کوروش؛ موسی‌پور، نعمت‌الله و یادگارزاده، غلامرضا (1393). برنامه‌ریزی درسی آموزش عالی (مقدمه‌ای بر مفاهیم، دیدگاه­ها و الگوها). تهران: مؤسسه کتاب مهربان نشر.

فیروزآبادی، سید حسن و آقامحمدی، داود (1388). فرایند برنامه­ریزی راهبردی آموزش عالی تربیت محور با تأکید بر دانشگاه­های افسری نیروهای مسلح. مطالعات دفاعی استراتژیک، (36)، 9-38.

عارفی، محبوبه (1383). بررسی برنامه­های درسی رشته علوم تربیتی (گرایش مدیریت آموزشی)، آموزش عالی ایران و ارائه راهکارهایی برای بهبود آن. رساله دکتری دانشگاه تربیت مدرس تهران، دانشکده علوم انسانی.

کسکه، شهاب و ایرانمش، مهدی (1389). آسیب‌شناسی راهبردی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی. مجموعه مقاله­های همایش ملی دانشگاه، دانشجو و نیازهای جامعه. دانشگاه اصفهان، 35-18.

مدهوشی، مهرداد و نیازی، عیسی (1389). بررسی و تبیین جایگاه آموزش عالی ایران در جهان. فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 2(4)، 113-149.

ممبینی دهکردی، علی و سلمانپور، مجید (1385). درآمدی بر برنامه­ریزی استراتژیک و عملیاتی. راهبرد یاس، 6، 187-202.

ناظمی، شمس‌الدین؛ فتحی، علی و دیده‌خانی، حسین (1389). به‌کارگیری مدل ترکیبی تحلیل سلسله‌مراتبی فازی و تحلیل سوات در برنامه­ریزی استراتژیک آموزش عالی (مطالعه موردی: دانشکده علوم اداری و اقتصادی دانشگاه فردوسی مشهد). فصلنامه پژوهش و توسعه فناوری، 2 (1)، 76- 96.

هداوند، سعید (1384). رویکرد استراتژیک به فرایند آموزش. تدبیر، 162، 12- 17.

یمنی­دوزی سرخابی، محمد (1380). درآمدی به عملکرد سیستم‌های دانشگاهی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

یمنی­دوزی سرخابی، محمد (1392). کیفیت در آموزش عالی. تهران: انتشارات سمت.

 

Alstete, J. W. (2013). Essential distinctiveness: strategic alternatives in updating the business core curriculum. Quality Assurance in Education, 21(2), 199-210.

Altbach, P. G. (1988). Comparative studies in higher education. Encyclopedia of Comparative Education and National Systems Education. T. Neville Postlethwaite (Ed.) USA: Pergamum Press, Inc. 6-7.

Altbach, P. G.; Reisberg, L. & Rumbley, L. E. (2009). Trends in global higher education: Tracking an academic revolution. A Report Prepared for the UNESCO 2009 World Conference on Higher Education.

Austin, W. J. (2000). A Heterarchical Systems Thinking Approach to the Development of Individual Planning and Evaluation to Synergize Strategic Planning in Higher Education Practice. Nova Southeastern University, Fort Lauderdale, FL. Dissertations.

Bonn, I. (2005). Improving strategic thinking: a multilevel approach. Leadership & Organization Development Journal, 26(5), 336-354.

Barrioluengo, S. M. (2014). Articulating the ‘three-missions’ in Spanish universities. Research Policy, 43 (10), 1760-1773.

Campbell, J.; Tirapelle, L.; Yates, K.; Clark, R.; Inaba, K.; Green, D. & Sullivan, M. (2011). The effectiveness of a cognitive task analysis informed curriculum to increase self-efficacy and improve performance for an open cricothyrotomy. Journal of Surgical Education, 68 (5), 403-407.

Dereli, C. (2007). The developing environment for strategy formation in the smaller local authority. International Journal of Public Sector Management, 20 (5), 366-379.

Dolence, M. G. (2004). The curriculum-centered strategic planning model. Research Bulletin, 10.

Enders, J. (2015). Higher Education Management. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2nd edition, 10, 845-849.

Freedman, M.; Tregoe, B. B. & Ryan, C. (2005). The art and discipline of strategic leadership. American Media International.

Fitzroy, P. & Herbert, J. M. (2007). Strategic management: creating value in a turbulent world. John Wiley & Sons.

Gathenya, J. W.; Bwisa, H. M. & Kihoro, J. M. (2011). Interaction between women entrepreneurs' age and education on business dynamics in small and medium enterprises in Kenya. International Journal of Business & Social Science, 2(15).

Graetz, F. (2002). Strategic thinking versus strategic planning: towards understanding the complementarities. Management Decision، 40 (5), 456-469.

Goette, T.; Woodard, H. & Young, D (2008). The Link among Strategic Planning, Curriculum Management, and Assurance of Learning: One School’s Experiences. Communications of the IIMA, 8 (2), 31-44.

Goldfinch, T. L.; Carew, A. L.; Cook, C. D.; Olivares, P.; Cooper, P.; McCarthy, T. J. & Nightingale, S. (2007). Initiating curriculum review: The Chilean experience.

Hax, Arnold C. & Majluf, Nicolas S. (1996). The Sterategy, concept and process a pragmatic approach. Prentice – Hall International, INC, 2nd edition.

Husain, M. Z.; Hasan, A.; Wahab, N. B. A. & Jantan, J. (2015). Determining Teaching Effectiveness for Physical Education Teacher. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 172, 733-740.

Hicks, O. (2007). Curriculum in higher education in Australia–Hello. Enhancing Higher Education, Theory and Scholarship. Australia. Available at: www.herdsa.org.au/wp-content/uploads/ conference.

Jessop, T.; McNab, N. & Gubby, L. (2012). Mind the gap: An analysis of how quality assurance processes influence programmed assessment patterns. Active Learning in Higher Education, 13 (2), 143- 154.

Kanchana. M. (2000). The status of strategic planning at public and private universities in Thailand. Dissertations. University of Pittsburgh.

Klebansky, A. & Fraser, S. P. (2013). A Strategic Approach to Curriculum Design for Information Literacy in Teacher Education–Implementing an Information Literacy Conceptual Framework.

Kroeger, J. W. (2007). Firm performance as a function of entrepreneurial organization and strategic planning practices. Doctoral dissertation, Department of Management and Labor Relations, Cleveland state university.

Kettunen, J. (2008). A conceptual framework to help evaluate the quality of institutional performance. Quality Assurance in Education, 16 (4), 322-332.

Line, R.; Bishop, H. & Wilson, J. (2005). Creating an effective strategic planning for the school district. The Journal of Instructional Psychology، 32 (3).

Mildred, G. & James, L. R. (1996). Social forces shaping the curriculum. Handbook of the undergraduate curriculum. Jossey-Bass Publishers, First edition.

Mapulanga, P. (2013) SWOT analysis in the planning of information services and systems in university libraries: The case of the University of Malawi strategic plans. The Bottom Line, 26, 2, 70 – 84.

Nichols, J. O. (1995). A practitioner's handbook for institutional effectiveness and student outcomes assessment implementation. Agathon Press, 100 Newfield Avenue, Edison, NJ 08837.

Pamela, C.; Williams, M. D.; Anna Cherrie Epps & Sametria Mccammon, Msph. (2011).the strategic impact of a changing curriculum and learning environment on medical students’ academic performance. Journal of the National Medical Association, 103 (9 & 10), 802-810.

Petrides, L. A. (2003). Strategic planning and information use: The role of institutional leadership in the community college. On the Horizon. 11 (4), 10-14.

Raluca, D. A. & Alecsandru, S. V. (2012). Strategic Planning at the Level of Higher Education Institution ‘Quantitative Elements Used in the Early Stages of the Process’. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 58, 1-10.

Stark, Y. & Luttuca, S. (1997). Shaping College Curriculum. Simon & Schuster Publishing Company. Technology’s Role in Curriculum and Instruction. The SAGE Handbook of Curriculum and Instruction, 2008. SAGE Publications.

Shen. H. & Toth, E. (2013). Public relations master's education deliverables: How practitioners and educators view strategic practice curriculum. Public Relations Review, 39 (5), 618–620

Teichler, U. (2015). Higher Education Research, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2nd edition, Vol. 10, 862-869.

Thompson, M. E.; Harver, A. & Eure, M. (2011). Model for integrating strategic planning and competence-based curriculum design in establishing a public health program: the UNC Charlotte experience. Human Resources for Health, 7 (71), 1-11.

Toombs, W. & Tierncy, W. (1993). Curriculum definitions and reference points. Journal of Curriculum & Supervision8 (3), 175-195.

Tsiakkiros, A. & Pashiardis, P. (2002). Strategic planning and education: the case of Cyprus. International Journal of Educational Management, 16 (1), 6-17.

Wagner, E. & Ice, P. (2012). Data changes everything: Delivering on the promise of learning analytics in higher education. Educes Review, 47 (4), 33- 42.

Wolf, P. (2007). Curriculum Development in Higher Education: Faculty-Driven Processes and Practices. Jossey-Bass.

Zais, R. (1976). Curriculum: Principle and Foundation, Thomas Y., Crowell Company. New York, 15-19.