بررسی و شناسایی جهت‌گیری برنامه‌های درسی در نظام آموزش عالی بر اساس رویکرد جامعه‌محوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی مطالعات برنامه درسی دانشگاه تهران

2 دانشیار دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تهران

چکیده

پاسخگویی متناسب نظام آموزش عالی به نیازهای جامعه در ابعاد مختلف یکی از چالش‌های اصلی در دهه‌های اخیر بوده است. متناسب با این چالش، هدف از اجرای پژوهش حاضر، شناسایی جهت‌گیری برنامه‌های درسی در نظام آموزش عالی بر مبنای رویکرد جامعه‌محوری بود. متناسب با این هدف از روش توصیفی_ تحلیلی و همچنین جهت پیشبرد پژوهش از گام‌های اجرایی روش اسنادی بهره گرفته شد. جامعه آماری شامل مبانی نظری و پژوهشی (اسناد) داخلی و خارجی در راستای موضوع پژوهش بود که کل جامعه آماری (تمام شماری بدون بازه‌ی زمانی) به‌عنوان نمونه انتخاب شد. گرد‌آوری اطلاعات از راه مطالعات کتابخانه‌ای و پایگاه‌های اطلاعاتی داخلی و خارجی صورت پذیرفت و تا زمان اشباع نظری داده‌ها ادامه پیدا کرد. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از تکنیک‌های بازخوانی متون و مطالعه منابع، شامل «طبقه‌بندی و جدول‌های مفهومی» و «تقلیل داده‌ها»، استفاده شد. همچنین به‌منظور بررسی اعتبار یافته‌ها از معیارهای خودبازبینی پژوهشگر در طی فرایند گرد‌آوری و تحلیل داده‌ها و همچنین از توسعه و توصیف غنی داده‌ها برای اطمینان از قابلیت انتقال‌پذیری استفاده شد. بر اساس یافته‌ها مفاهیم کلیدی چشم‌انداز و مأموریت نظام آموزش عالی جامعه‌محور را روشن و متناسب با آن هشت جهت‌گیری (اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، فناورانه، زیست‌محیطی، آموزشی، پژوهشی) برای برنامه‌های درسی بر اساس ابعاد و کارکردهای اصلی نظام آموزش عالی جامعه‌محور (آموزش، پژوهش، خدمات) تبیین شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating and Identifying the Orientation of the Curricula in Higher Education System Based on Community-based Approach

نویسندگان [English]

  • Behrooz Rahimi 1
  • Mohammad Javadipour 2
1 PhD student of curriculum studies of the University Tehran
2 Associate Professor of the Faculty of Psychology and Education University of Tehran
چکیده [English]

The accountability of the higher education system to the needs of society in various dimensions has been one of the main challenges in the recent decades. In accordance with this challenge, the purpose of this study was to identify the orientation of the curricula in higher education system based on community-based approach. The descriptive-analytical method was used for this purpose and the steps to implement the documentary method were used to advance the research. The statistical population consisted of internal and external theoretical and research bases in relation to the research topic, the entire statistical population (all without time intervals) was selected as a sample. Data collection was carried out through library studies and internal and external databases, which continued until theoretical saturation of data. In order to analyze the data, text retrieval techniques and resource studies that included "classification and conceptual tables" and "data reduction" were used. In order to verify the validity of the findings, the researchers' review of their criteria during the process of data collection and analysis, as well as the development and rich description of the data, were used to ensure transferability. Finally, the findings will clarify the key concepts of the vision and mission of the community-based higher education system and adapt them to eight orientations (social, economic, cultural, political, technological, environmental, educational, research) for curricula based on the dimensions and functions of the community-based higher education system (education, research, services).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Curricula
  • higher education system
  • Community-based approach
الیس، آرتور کی. (2014). سرمشق‌های نظریه برنامه درسی؛ ترجمه غلامرضا یادگارزاده، جمال سلیمی (1395). تهران: نور علم.
 ترک‌زاده، جعفر؛ کشاورزی، فهیمه (1397). نگاهی میان‌رشته‌ای به برنامه‌ریزی استراتژیک آموزش عالی با محوریت برنامه درسی. نامه آموزش عالی، 11(42)، 7- 34.
ترک‌زاده، جعفر؛ مرزوقی، رحمت‌اله؛ محمدی، مهدی؛ سلیمی، قاسم؛ کشاورزی، فهمیه (1395). تدوین چارچوب ارزشیابی اثربخشی برنامه‌های درسی آموزش عالی بر اساس رویکرد راهبردی. پژوهش‌های برنامه‌ریزی درسی، 6(2)، 41- 64.
 ثمری، عیسی (1396). سیاست‌ها و محورهای راهبردی برنامه‌های توسعه دانشگاهی در دانشگاه‌های منتخب دنیا. نامه آموزش عالی، 10(39)، 7-32.
 ثمری، عیسی (1394). مبانی نظری توسعه آموزش عالی و سیستم دانشگاه. تهران: انتشارات آفاق کلام.
جوادی‌پور، محمد؛ رحیمی، بهروز (1398). الگوی برنامه درسی جامعه‌محور. دانشنامه ایرانی برنامه درسی. محور طراحی برنامه درسی. 1-11.
حاتمی، جواد؛ شاه‌محمدی، مصطفی؛ چوپانکاره، وحید؛ یادگار تیرانی، مرضیه (1395). الزامات طراحی برنامه درسی رشته طراحی صنعتی در ایران. نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، 18، 123-147.
راتکلیف، جی. ال. (1376). برنامه درسی: دوره کارشناسی؛ ترجمه بابک نصیری، در گزیده مقالاتدایره‌المعارفآموزشعالی، جلد اول. تهران: مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.
رحیمی، بهروز (1397). فراتحلیل چالش‌های محیط آموزش عالی در قرن بیست و یکم به‌عنوان الگوی جهت‌گیری برنامه‌های درسی. مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، 9(17)، 115-166.
شریف‌زاده، فتاح (1390). ضرورت بازشناسی نظام آموزش عالی و نقش آن در توسعه علمی و اجتماعی کشور: پژوهشی درباره دوره کارشناسی رشته مدیریت دولتی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور. جامعه‌پژوهی فرهنگی، 2(1)، 79-112.
شریف‌زاده، ابوالقاسم؛ عبدالله‌زاده، غلامحسین (1390). بررسی رضایت دانشجویان کشاورزی از کیفیت آموزشی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 61، 51- 74.
صادقی فسایی، سهیلا؛ عرفان‌منش، ایمان (1394). مبانی روش‌شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی. راهبرد فرهنگ، 29، 61-91.
عارفی، محبوبه (1384). برنامه‌ریزی درسی راهبردی در آموزش عالی. تهران: مرکز انتشارات جهاد دانشگاهی-واحد دانشگاه شهید بهشتی.
عبدی، حمید؛ میرشاه جعفری، سید ابراهیم؛ نیلی، محمدرضا؛ رجایی‌پور، سعید (1396). تبیین برنامه درسی آینده در راستای تحقق چشم‌اندازها و رسالت‌های آموزش عالی ایران در افق 1404. مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، 8(16)، 59- 88.
عطاران، محمد (1383). جهانی شدن، فناوری اطلاعات و تعلیم تربیت. تهران: همایش اصلاحات در آموزش و پرورش، 137-119.
فتحی واجارگاه، کوروش (1387). بررسی مبانی جامعه‌شناختی برنامه درسی جهت تعیین مهارت‌ها و نگرش‌های اساسی مورد نظر در برنامه درسی ملی. طرح پژوهشی مصوب سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.
فتحی واجارگاه، کوروش؛ موسی‌پور، نعمت‌الله؛ یاددگازاده، غلامرضا (1393). برنامه‌ریزی درسی آموزش عالی (مقدمه‌ای بر مفاهیم، دیدگاه‌ها و الگوها). تهران: مؤسسه نشر کتاب مهربان.
فرمان، باربارا (1383). فلسفه‌های آموزش عالی؛ ترجمه حمیدرضا آراسته، در دایرهالمعارفآموزشعالی، نادرقلی قورچیان و همکاران (ویراستاران). تهران: بنیاد دانشنامه فارسی.
قارون، معصومه (1389). متوازن نمودن تحصیلات دانشگاهی با نیازهای کشور: مسائل و راهکارهای معطوف به آموزش عالی. نامه آموزش عالی، 3(9)، 63-88.
کاویانی، حسن؛ نصر، احمدرضا (1395). سنتزپژوهی چالش‌های برنامه‌های درسی آموزش عالی کشور در دهه اخیر و راهکارهای پیش رو. مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، 7(13)، 7-36.
کیوی، ریمون؛ کامپنهود، لوک وان (1389). روش تحقیق در علوم اجتماعی (نظری و عملی)؛ ترجمه عبدالحسین نیک‌گهر. تهران: توتیا.
گودرزوند چگینی، مهرداد (1397). رویکرد دانشگاه‌های نسل چهارم کار و عمل (مورد مطالعه: دانشگاه‌های کمبریج، استنفورد و هاروارد). فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 20(78)، 1-16.
معزی، معصومه؛ شیرانی، مجید؛ مجیدی، فیروزه؛ صابرزاده، مهرداد (1396). طراحی و اجرای برنامه آموزشی جامعه‌محور و پاسخگو: گزارش تجربه مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 17(11)، 120-124.
مورن، ادگار (1379). درآمدی بر اندیشه پیچیده؛ ترجمه افشین جهاندیده. تهران: نشر نی.
مهدی، رضا (1394). آینده‌شناسی آموزش عالی: راهبردها و پیامدهای سازگاری دانشگاه با محیط و جامعه. فرایند مدیریت و توسعه، 28(1)، 31-54.
مهدی، رضا (1392). شکل‌گیری و توسعه میان‌رشته‌ای‌ها در آموزش عالی: عوامل و الزامات. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 18، 91-118.
نجاری، مهدی؛ هدایت‌زاده، سید حسام‌الدین؛ روشنی علی بنه‌سی، حسن؛ مختاریان، فرانک (1396). شناسایی عوامل مؤثر بر میزان رضایت مشتریان تحصیلات تکمیلی در نظام آموزش عالی با استفاده از مدل کانو. نامه آموزش عالی، 10(40)، 51-73.
هلالیان، سعید (1392). آموزش پژوهش‌محور، ضرورت‌ها، چیستی و چگونگی، رهنامۀ پژوهش، 1، 31- 36.
Barnett, R., & Coate, K. (2005). Engaging the Curriculum in Higher Education, Society for Research into Higher Education & Open University Press.
Boyd, D., Goldhaber, D., Lankford, H., & Wyckoff, J. (2007). The effect of certification and preparation on teacher quality. The Future of children, 45-68.
Cummins, J., Chow, P., & Schecter, S. R. (2006). Community as curriculum. Language Arts, 83(4), 297.
Evans, S. Y., Taylor, C. M., Dunlap, M. R., & Miller, D. S. (Eds.). (2009). African Americans and community engagement in higher education: Community service, service-learning, and community-based research. SUNY Press.
Enders, J. (2015). Higher Education Management. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2nd edition, 10. 845-849.
Fallah, F. (2012). Students’ attitudes about socio-cultural functions of the universities. Journal of Social Sciences, 3(1), 73-90.
Fischer, G., Rohde, M., & Wulf, V. (2007). Community-based learning: The core competency of residential, research-based universities. International Journal of Computer-Supported Collaborative Learning, 2(1), 9-40.
Hamilton, D., McFarland, D., & Mirchandani, D. (2000). A decision model for integration across the business curriculum in the 21st century. Journal of Management Education, 24(1), 102-126.
Hartfield-Méndez, V. (2013). Community-based learning, internationalization of the curriculum, and university engagement with Latino communities. Hispania, 355-368.
Hicks, O. (2007). Curriculum in higher education in Australia-Hello? paper presented to the Enhancing Higher Education, Theory and Scholarship. In Proceedings of the 30th HERDSA Annual Conference.
Hirsch, W. Z., & Weber, L. E. (1999). Challenges facing higher education at the millennium. American Council on Education & Oryx Press.
May, S. (Ed.). (1999). Indigenous community-based education. Multilingual Matters.
McDermott, A., Phan, L., Queeley, M., & Ryan, C. (2011). Community-Based Education: The Effects of TCCBE and U-links Projects on Host Organizations and Communities.
Middlewood, D., & Burton, N. (Eds.). (2001). Managing the curriculum (Vol. 7). SAGE.
Mildred, G. & James, L. R. (1996). Social forces shaping the curriculum. Handbook of the undergraduate curriculum. Jossey Bass Publishers, First edition.
Munck, R., McIlrath, L., Hall, B., & Tandon, R. (2014). Higher Education and Community-Based Research. London: Palgrave MacMillan.
Nickerson, C., & Resick, L. K. (2010). Comparing student role perceptions: traditional to community-based curriculum. InternationalJjournal of Nursing Education Scholarship, 7(1).
Nidumolu, S. R., & Knotts, G. W. (1998). The effects of customizability and reusability on perceived process and competitive performance of software firms. MiS Quarterly, 105-137.
Palme, U. (2012). Good examples of education for sustainable development at chalmers: achievements and limitations, paper presented at engineering education in sustainable development, Go¨teborg, September 19-22.
Pavlou, P. A., & El Sawy, O. A. (2011). Understanding the elusive black box of dynamic capabilities. Decision Sciences, 42(1), 239-273.
Rasool, H. (2006). Rag trade needs a fine fit of complex skills. The Star, 7, 2.
Reddy, C., Le Grange, L., & Waghid, Y. (2004). Environment (education) as a community project: deliberative democracy in action: perspectives on higher education. South African Journal of Higher Education, 18(1), 111-126.
Robley, W., Whittle, S., & Murdoch‐Eaton, D. (2005). Mapping generic skills curricula: outcomes and discussion. Journal of Further & Higher Education, 29(4), 321-330.
Scott, J. C. (2016). The mission of the university: medieval to postmodern transformation. The Journal of Higher Education, 77(1), 1-39.
Smith, G. A., & Sobel, D. (2014). Place-and community-based education in schools. Routledge.
Snadden, D., & Mowat, D. (1995). Community-based curriculum development: what does it really mean? Medical Teacher, 17(3), 297-306.
Stark, Y. & Luttuca, S. (1997). Shaping College Curriculum. Simon & Schuster Publishing Curriculum and Instruction. The SAGE Handbook of Curriculum Company. Technology’s Role in and Instruction, 2008. SAGE Publications.
Taatila, V. and Down, S. (2012). Measuring entrepreneurial orientation of university students. Education + Training, 54(8/9), 744 – 760
Toombs, W. E., & Tierney, W. G. (1993). Curriculum definitions and reference points. Journal of Curriculum and Supervision, 8, 175-175.
Torkzadeh, J., & Nekoomand, S. (2015). Validating the scale of university's power of response to environment. Asian Journal of Research in Social Sciences & Humanities, 5(8), 241-252.
Yob, I. M., Danver, S. L., Kristensen, S., Schulz, W., Simmons, K., Brashen, H. M., & Penland, D. R. (2016). Curriculum alignment with a mission of social change in higher education. Innovative Higher Education, 41(3), 203-219.
Zais, R. (1976). Curriculum: Principle and Foundation, Thomas Y., Crowell Company. New York, 15-19.